POTRZEBY PSYCHICZNE

 

       W obecnym rozdziale przyjrzymy się potrzebom psychicznym występującym u każdego człowieka, podejmiemy próbę ich zdefiniowania i usystematyzowania, scharakteryzujemy najczęściej występujące oraz omówimy towarzyszące uczucia, przyczyny wyzwalające, fuzje i konflikty istniejące między potrzebami. Wszystkie te wyznaczniki ułatwią nam później rozpoznanie poszczególnych potrzeb oraz pracę nad nimi, tak potrzebną do formacji osobowości i serca człowieka.

     Możemy zapytać: skąd tak duże znaczenie właśnie tego tematu? Otóż zagadnienie to będzie miało bardzo istotne znaczenie podczas kolokwiów wzrostu typu insight, mających już z definicji na celu pogłębienie znajomości samego siebie u osoby, która pragnie podjąć systematyczną pracę nad sobą. Odkrycie własnej psychodynamiki jest przełomowym momentem kolokwiów, przy czym początkowym etapem jest odkrycie własnych potrzeb psychicznych, a pośród nich potrzeby, ewentualnie potrzeb, o charakterze centralnym oraz towarzyszących im mechanizmów obronnych. Ostatnim etapem pracy związanym z kolokwium wzrostu jest doprowadzenie wychowanka do akceptacji psychodynamiki, czyli poznania i przyjęcia jej jako czegoś własnego, osobistego, jest to również próba akceptacji głównej potrzeby centralnej, najbardziej warunkującej psychodynamikę osoby.

     Uchwycenie, zakceptowanie i roztropne kontrolowanie zasadniczej potrzeby centarlnej ma duży wpływ na wzrastanie w łasce Bożej. Pozostawienie potrzeb psychicznych w sferze nieświadomej (nasza podświadomość wyraża się bowiem m.in. poprzez potrzeby psychiczne) zawsze powodować będzie ich gratyfikowanie, czyli zaspokajanie, które istotnie wpłynie na postępujący regres emocjonalny i duchowy. Życie według logiki potrzeb psychicznych nie jest możliwe do pogodzenia z życiem według wartości proponowanych przez Pana Jezusa w Ewangelii. Dlatego też tak ważnym jest poznanie siebie, własnej psychodynamiki, w ramach której najważniejsze miejsce zajmuje centralna potrzeba psychiczna.

     W rozdziale tym rozważymy człowieka, jako podmiot działający i zapytamy: przez co jest on pociągany do działania, lub odpychany od niego? Jakie energie w człowieku motywują jego postępowanie? Zauważmy, że w człowieku podejmującym jakieś działanie jeden element jest bardziej w nim obecny niż drugi; spróbujemy zobaczyć, jakie elementy skłaniają go do takiego, a nie innego zachowania, podejmowania takiej a nie innej pracy.

     Ze szczególną uwagą podejmiemy refleksję nad zachowaniami emotywnymi człowieka, czyli tymi nie koniecznie kontrolowanymi przez rozum, ale bardziej związanymi i podatnymi na wpływ sfery emocjonalnej, z natury bardziej niestabilnej i domagającej się kontrolowania przez elementy sfery racjonalnej. Próbując zaobserwować motywacje kierujące zachowaniem i przyjmowanymi postawami, nie trudno dostrzec rolę, jaką odgrywają w zachowaniu bardziej motywacje emotywne a nie racjonalne. Znacznie częściej słyszymy, że ktoś podejmuje działanie ponieważ: coś sprawia mu przyjemność; czegoś unika; coś mu się podoba i budzi jego sympatię; a coś rodzi w nim agresję, lub też odczuwa odpychanie ze strony czegoś lub kogoś. Jedną z motywacji może być również lęk, który jednych blokuje i paraliżuje w działaniu, a na drugich działa mobilizująco i uakywnia ich wewnętrzne energie.

     Zauważmy, że człowiek jako jedyny jest zdolny do działania, które może przerastać jego chwilowy pożytek, przyjemność, nieprzyjemność, ból, lęk, niepowodzenie... Jest zdolny do wzniesienia się ponad kategorie hedonistyczne, kierując się autentyczną motywacją racjonalno-duchową. Stąd mając na uwadze najszerzej zarysowaną perspektywę, rozważymy te energie, które będąc w człowieku wyrażają się w jego zachowaniu, a nazywamy je potrzebami psychicznymi, które mogą być dla niego tak bogactwem wewnętrznym, jak i zubożeniem.

 

Potrzeby psychiczne

 

     Próbując zdefiniować potrzebę psychiczną siegniemy do dorobku jednego z największych badaczy procesów motywacyjnych człowieka, który większość swojej pracy poświęcił analizowaniu ludzkich dążeń, poszukiwań, pragnień, życzeń i chęci. Omówimy pokrótce teorie wypracowane przez Henry Murraya, jednego z największych personologów XX wieku. Personologia według Murraya to badanie i pełne zrozumienie indywidualnego przypadku, czyli pomoc, którą ofiarujemy konkretnej osobie. W swoich badaniach doszedł on do wniosku, że do zrozumienia w pełni ludzkiego zachowania konieczne jest przyjrzenie się procesowi motywacyjnemu osoby, ponieważ to on stanowi klucz do jej zrozumienia. Najważniejszą rzeczą, jakiej można dowiedzieć się o danej osobie jest nadrzędna kierunkowość jej czynności, umysłowych, werbalnych lub fizycznych (Por. Murray, 1959b s. 276), którą najczęściej opisujemy jako zestaw motywów skłaniających do działania lub powstrzymania się od niego. Ośrodkiem koncepcji opisu procesu motywacyjnego Murraya jest pojęcie potrzeby (need). Pojęcie to od dawna było już podejmowane w psychologii, jednak nikt wcześniej nie poddał go tak wnikliwej i starannej analizie jak Murray.

     POTRZEBA jest hipotetyczną siłą (dogodną fikcją, czyli pojęciem hipotetycznym), o fizykochemicznej naturze, zlokalizowaną w mózgu, która organizuje percepcję, apercepcję, myślenie (intellection), świadome dążenia (conation) i działanie w taki sposób, aby przekształcić w pewnym kierunku istniejącą, niezadawalającą sytuację. Potrzeba przejawia się w tym, że prowadzi organizm do poszukiwania lub unikania spotkania z pewnymi rodzajami presji, a w razie ich napotkania - do zwracania uwagi i reagowania na nie. Każdą potrzebę charakteryzuje towarzyszące jej określone uczucie lub emocja do stosowania określonych form reagowania (modes) dla podtrzymywania jej kierunku. Potrzeba może być słaba lub silna, chwilowa lub trwała. Zwykle jednak trwa ona i daje daje początek pewnemu ciągowi zachowania zewnętrznego (lub fantazji), które zmienia początkowe warunki w taki sposób, aby doprowadzić do sytuacji końcowej, która uspokaja lub zaspokaja oragnizm (Por. Murray, 1938, s. 123-124).

     Potrzeba jest zatem pojęciem abstrakcyjnym, czy pewnym założeniem hipotetycznym, które łączy się jednak z procesami fizjologicznymi zachodzącymi w mózgu, które stanowią jej podłoże. Potrzeby mogą być wzbudzane przez czynniki wewnętrzne, albo przez bodźce zewnętrzne, takie jak nacisk społeczny na jednostkę, np. agresywność innych, dominowanie, stosowanie przymusu, okazywanie aprobaty itp. Jawna